Nýsköpunarsjóður atvinnulifsins

Hlutverk TRÚ er að veita tryggingar og ábyrgðir til þess að efla íslenskan útflutning. Hlutverk sitt rækir TRÚ með því að gefa út ábyrgðir til:

• Útflytjenda, til að tryggja að þeir fái umsamdar greiðslur frá kaupanda og/eða til að tryggja þá gegn óréttmætri uppsögn samnings.
• Banka, sem hafa gefið út ábyrgðir til erlendra kaupenda eða veitt erlendum kaupendum lán.
  Að geta boðið viðskiptavini að kaupa vöru eða þjónustu með greiðslufresti getur haft úrslitaáhrif varðandi það hvort íslensk fyrirtæki nái sölusamningi eða ekki. Fjármögnunarmöguleikar sem íslensk fyrirtæki geta boðið erlendum kaupendum geta því í sumum tilvikum verið samkeppnismál líkt og verð, gæði og þjónusta. Sala með greiðslufresti er nauðsynleg í sumum tilvikum eins og t.d. þegar um er að ræða kaupendur í minna þróuðum löndum þar sem fjárhagsstaða fyrirtækja leyfir ekki eingreiðslu á vörunni/þjónustunni. Stundum gera slíkir kaupendur kröfu um greiðslufrest ef af samningi á að verða og þá getur komið sér vel fyrir útflytjendur að geta lánað kaupendum hluta kaupverðs en fengið TRÚ til að ábyrgjast skilvirkar greiðslur.
  
  TRÚ starfar samkvæmt alþjóðlegum leikreglum og þarf því að taka tillit til eftirfarandi atriða þegar umsóknir eru metnar:
  Ef verið er að selja til “ríkra”* landa þarf áhættutíminn** að vera a.m.k. 24 mánuðir.
  Seljandi þarf að fá a.m.k. 15% af andvirði samningsins greiddan fyrirfram.
  Greiðslufrestur til “ríkra” landa má ekki vera lengri en 5 ár og til “fátækra” landa 10 ár. Á þessu eru þó vissar undantekningar leyfðar.
  Endurgreiðslur þurfa að vera jafnar og gjalddagar þurfa að vera að minnsta kosti á 6 mánaða fresti.
  Einungis eru veittar ábyrgðir vegna útflutnings á íslenskri vöru eða þjónustu. Til að vara eða þjónusta kallist íslensk þarf hún að vera til þess fallin að efla íslenskt atvinnulíf.
  
  * Rík lönd eru: Lönd Evrópusambandsins, Ástralía, Kanada, Japan, Noregur, Nýja Sjáland, Sviss og Bandaríkin.
  ** Áhættutími er samanlagður framleiðslutími og greiðslufrestur.
  
  Tegundir áhættu
  Viðskiptaleg áhætta tengist getu og vilja kaupanda til að greiða.
  
  Dæmi um viðskiptalega áhættu eru:
  
• Greiðsluerfiðleikar eða gjaldþrot kaupandans
• Kaupandi segir samningi upp á óréttmætan hátt
  
  Stjórnmálaleg áhætta tengist fjárhagslegum og stjórnmálalegum aðstæðum í landi kaupandans.
  
  Dæmi um stjórnmálalega áhættu eru:
• Stjórnvöld í landi kaupandans hindra gjaldeyrisyfirfærslu
• Stjórnvöld í landi kaupandans lýsa yfir almennri greiðslustöðvun
• Yfirvöld erlendis gera óvænt aðrar ráðstafanir sem hindra eða tefja framkvæmd samnings t.d. með eignaupptöku
• Stríð eða náttúruhamfarir eða aðrir óvæntir atburðir koma í veg fyrir að kaupandi geti uppfyllt sinn hluta samningsins.
  
  Áhættumat
  Tryggingardeild útflutnings hefur samstarf við sambærilega deild í Svíþjóð sem heitir Export Kredit Nämnden (EKN). EKN metur allar umsóknir sem TRÚ berast, líkt og um umsókn til EKN væri að ræða. Mat EKN snýr að greiðslumöguleika erlenda kaupandans og almennri stöðu hans á heimamarkaði (markaðshlutdeild o.fl.). Ef um er að ræða mjög stórt verkefni, miðað við stöðu útflytjanda, er einnig framkvæmt mat á útflutningsfyrirtækinu og möguleikum þess til að standa við gerðan samning.
  
  Þóknun TRÚ
  OECD löndin hafa komið sér saman um ákveðnar reglur í þóknanatöku hjá tryggingardeildum. Samkvæmt þeim er einstökum löndum óheimilt að bjóða ábyrgðir gegn lægri þóknun en lágmarksþóknun sem skilgreind hefur verið af OECD. Jafnframt hafa OECD löndin komið sér saman um flokkun allra landa í heiminum í 8 flokka þar sem lönd í flokki 0 eru talin áhættuminnst og flokki 7 áhættumest. Landalisti OECD er endurskoðaður árlega. Þóknun TRÚ endurspeglast í þeirri áhættu sem talin er vera í hverju einstöku verkefni. EKN metur áhættu í einstökum verkefnum fyrir TRÚ en jafnframt gerir EKN tillögu að því hvaða þóknun TRÚ krefst af seljandanum. Helstu þættir sem hafa áhrif á þóknun TRÚ eru áhættutími, tegund ábyrgðar, greiðslugeta erlenda kaupandans, áhættuflokkur sem land kaupandans lendir í og hve hátt hlutfall samningsins er með ábyrgð TRÚ.
  
  Greiðslufallsábyrgð
  Greiðslufallsábyrgð tryggir seljanda að hann fái kröfu sína greidda samkvæmt samningi. Ábyrgðin er gefin út til seljandans vegna greiðslufrests sem hann veitir kaupandanum. Útflytjendur geta fjármagnað söluna, með ábyrgð TRÚ sem tryggingu, með því að framselja ábyrgðarskírteinið frá TRÚ til banka. Ábyrgð TRÚ getur numið 100% af samningsupphæðinni í tilviki stjórnmálalegrar áhættu en 90% í tilviki viðskiptalegrar áhættu.
  nánar
  
  Ábyrgð á framleiðslutöfum og greiðslufalli
  Ábyrgð á framleiðslutöfum og greiðslufalli nær til tjóns sem kann að myndast verði samningi sagt upp á framleiðslutímanum og greiðslufalls eftir afhendingu. Greiðslufallsábyrgð til útflytjanda nær til hættu á því að kaupandi greiði ekki samkvæmt lánssamningi. Ábyrgð til útflytjanda vegna framleiðslutafa nær til hættu á tjóni sem verður ef samningi er sagt upp að hluta eða öllu leiti og ef truflun verður á samningi samfellt í 6 mánuði eða lengur. Ábyrgð vegna framleiðslutafa er gefin út á sama tíma og ábyrgð vegna greiðslufalls og er hún eingöngu gefin út ef um sölu á sértækum vörum eða þjónustu er að ræða. Ábyrgðin verður ekki virk fyrr en samningur hefur verið undirritaður.
  nánar
  
  Gagnábyrgð fyrir útflytjendur
  Í sumum tilvikum krefjast kaupendur þess að þeir fái ábyrgðir frá seljanda á því að samningur verði efndur. Við útgáfu slíkrar ábyrgðar tekst seljandi á hendur áhættu á því að kaupandi nýti ábyrgðina á óréttmætan hátt. Gagnábyrgð fyrir útflytjanda nær til óréttmætrar nýtingar á ábyrgð sem seljandi gefur út til kaupanda, þ.e.a.s. ver útflytjandann fyrir áhættunni.
  Gagnábyrgð fyrir útflytjanda nær líka til aðstæðna þar sem kaupandi hefur samþykkt að endurgreiða ábyrgð sem hann hefur á óréttmætan hátt nýtt en hefur ekki tök á því sökum stjórnmálalegra eða viðskiptalegra aðstæðna. 
  nánar
  
  Samtvinnuð ábyrgð
  Samtvinnuð ábyrgð er gefin út vegna hættu á framleiðslutapi og hættu á greiðslufalli í einum og sama sölusamningnum. Samtvinnuð ábyrgð er eingöngu gefin út ef banki lánar erlendum kaupanda fyrir andvirði sölusamningsins. Greiðslufallsábyrgð til lánveitanda tekur til hættu af því að kaupandi greiði ekki samkvæmt lánssamningi. Ábyrgð til útflytjanda vegna framleiðslutafa tekur til hættu á tjóni sem verður ef samningi er sagt upp að hluta eða öllu leyti og ef truflun verður á efndum samnings samfellt í 6 mánuði eða lengur. Ábyrgð vegna framleiðslutaps er gefin út á sama tíma og ábyrgð vegna greiðslufalls og er hún gefin út þegar samningur nær til sértækrar vöru- eða þjónustu. Ábyrgðin verður ekki virk fyrr en sölusamningur hefur verið undirritaður.
  nánar
  
  Fjármögnunarábyrgð
  Fjármögnunarábyrgð er gefin út til banka vegna lánveitingar hans til erlends kaupanda. Með lánveitingu sem er tryggð með fjármögnunarábyrgð fær seljandi vörur sínar greiddar með staðgreiðslu. Lánið er greitt út til seljandans í samræmi við afhendingu.
  Fjármögnunarábyrgð getur einnig nýst sem viðbótartrygging fyrir viðskiptabanka seljanda ef erlendur kaupandi greiðir með viðskiptaskjölum t.d. með “Letter of Credit”. Með “Letter of Credit” frá kaupandanum og ábyrgð frá TRÚ eiga bankarnir auðveldara með að veita útflytjendum lán til að fjármagna útflutninginn.
  nánar
  
  Gagnábyrgð fyrir banka
  Bankar sem gefa út ábyrgðir fyrir fyrirtæki geta nýtt ábyrgð frá TRÚ til áhættuþátttöku fyrir allt að 75% af útgefinni ábyrgð bankans. Gagnábyrgðir lágmarka þannig tap bankans ef á ábyrgðina reynir, óháð því hvort óréttmæt ástæða er fyrir nýtingu hennar eða vegna þess að útflytjandanum tekst ekki að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt samningi. Með gagnábyrgð er áhætta útgefanda ábyrgðarinnar því minnkuð.
  nánar